Na de val: het grote moorden begint

Opgeluchte Dutchbatters nemen het er op 21 juli na aankomst in de Kroatische hoofdstad Zagreb eens goed van. Ze moeten stoom afblazen na een dramatische week waarvan de gebeurtenissen nog niet in volle omvang tot hen zijn doorgedrongen, maar die toch ook niet onopgemerkt gebleven kunnen zijn. Zeven jaar na dato zijn de beelden van die hossende en polonaise lopende Dutchbatters nog steeds stuitend. Ook prins Willem-Alexander en premier Kok reisden naar Zagreb af om de militairen voor bewezen diensten te bedanken. In de dagen daarvoor had de grootste massamoord in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog plaatsgevonden.



Massa-executies
Direct nadat de Bosnische Serviërs op 11 juli de enclave geheel veroverd hebben, begint de jacht op de weerbare moslimmannen. In vijf dagen tijd vermoorden de Bosnische Serviërs ruim 7000 mannen. De executies worden uitgevoerd op voetbalvelden, in lege fabriekshallen en loodsen of gewoon langs de kant van de weg. Waren de Nederlanders hiervan op de hoogte en zo ja, hadden zij ertegen moeten optreden?

Ook hier doen tegenstrijdige berichten de ronde. Generaal Couzy, destijds bevelhebber van de landmacht, zei daags na de slachting dat er geen sprake is geweest van genocide onder de moslims. Maar uit getuigeverklaringen van Dutchbatters zou blijken dat een deel van de Nederlanders wel degelijk wist dat er zich verschrikkelijke zaken hadden afgespeeld.



Fotorolletje
Zo was daar luitenant Rutten, die naar eigen zeggen foto's had genomen van gedode moslimmannen en van een Nederlandse militair die de Serviërs geholpen had bij de selectie van de gevangenen. Het filmrolletje kwam in handen van de Militaire Inlichtingendienst (MID) in Den Haag. In de ontwikkelkamer zijn de opnames daar (per abuis ?) gewist. "Een menselijke fout, geen opzet", luidde de conclusie van het Openbaar Ministerie dat een onderzoek instelde.

Een andere tragische gebeurtenis die door het Openbaar Ministerie werd onderzocht, vond plaats tijdens de aftocht van de resterende Dutchbatters in Srebrenica-stad naar het basiskamp Potocari. Een Nederlands pantservoertuig zou over wanhopige vluchtelingen zijn gereden, die zich aan de wagen wilden vastklampen. Het voorval is door de Nederlanders gemeld, maar de zaak werd in 1999 wegens gebrek aan bewijs geseponeerd.



Potocari
Het drama in de enclave verplaatste zich in de dagen na de komst van de Serviërs naar Potocari, waar zich op en rond de Dutchbat-compound 25.000 moslims verzameld hadden. Generaal Mladic gaf te kennen dat de vluchtelingen met bussen naar moslimgebied gedeporteerd moesten worden. Om de moslims gerust te stellen sprak hij bij die gelegenheid de cynische woorden "Allah kan jullie niet helpen, Mladic wel". Zijn belofte dat Dutchbatters de vluchtelingen daarbij konden begeleiden, bleek een loze.

Toch was Mladic' toezegging reden voor Dutchbat om de 5000 moslims in het kamp zelf de poort uit te sturen. Dat Dutchbatters daarbij de Serviërs assisteerden bij het scheiden van mannen, vrouwen en kinderen, vormt één van de dieptepunten in het optreden van de Nederlanders. De mannen werden in plaats van naar moslimgebied naar het voetbalstadion in Bartunac afgevoerd en geëxecuteerd.

Onlangs onthulde IKV-secretaris Mient-Jan Faber dat Mladic kolonel Karremans nog gevraagd had of de VN voor bussen kon zorgen om de moslims af te voeren. Dat bleek niet het geval, waarop de Serviërs zelf voor vervoer zorgden, met alle gevolgen van dien. Wederom een gemiste kans om het moslimsleed te beperken?



Uitgezwaaid door Mladic
Het zou nog tot 21 juli duren voordat Dutchbat toestemming krijgt om de inmiddels volledig van moslims gezuiverde enclave te verlaten. Bij het vertrek bedankt een uiterst voorkomende Mladic kolonel Karremans en generaal Nicolai voor de constructieve opstelling van Dutchbat. De twee Nederlandse officieren krijgen van de Bosnisch-Servische bevelhebber nog cadeautjes mee voor hun vrouwen. Daarop stappen Karremans en Nicolai in de auto om, uitgezwaaid door Mladic, naar Zagreb af te reizen.