|
Het is
een van de bittere paradoxen van het Amerikaans-Iraakse conflict: de
massavernietigingswapens waartegen George Bush zo'n bezwaar maakt, zijn
door onder meer zijn eigen vader George H.W. Bush aan Irak geleverd. In de
jaren 1985-1989 verkocht Amerika voor miljarden dollars aan wapens aan
Irak. Daaronder chemische wapens, nucleaire onderdelen en biologische
culturen als miltvuur, tetanus, botulisme en de pest.
 Curieuzer
nog: niemand minder dan de huidige Amerikaanse minister van Defensie
Donald H. Rumsfeld speelde een sleutelrol. In december 1983 reisde
Rumsfeld als speciale gezant van president Bush senior af naar het
Midden-Oosten, waar hij vriendschap sloot met Saddam.
Volgens een onlangs door de Washington Post onthuld document had de CIA
een maand eerder gerapporteerd dat Saddam 'bijna dagelijks' chemische
wapens inzette die verboden zijn in het internationaal recht.
Op een
inmiddels beruchte foto is een lachende Rumsfeld samen met Saddam te zien.
Rumsfeld heeft keer op keer tegenover het Congres aangegeven zich weinig
meer te herinneren van zijn tijd als presidentieel gezant in Irak. Amerika
en Irak bleven bondgenoten tot de Iraakse inval in Koeweit in 1990.
Terrorisme
De vriendschap tussen Irak en Amerika bloeide op nadat Ayatollah Khomeini
in 1979 de pro-Amerikaanse sjah uit Iran verdreef en er een anti-westerse
moslimstaat vestigde. Had Jimmy Carter Saddams Irak nog op de zwarte lijst
met terroristische landen gezet, Ronald Reagan haalde Irak er weer vanaf.
Reagan zag Irak als machtsblok tegen de radicale islam - waarbij olie de
voornaamste gangmaker was.
 Op
22 september 1980 viel Saddam Iran binnen, wat het begin was van een van
de bloedigste oorlogen uit de moderne tijd. Ironisch genoeg moest Saddam
het opnemen tegen een leger dat ook al door de VS was bewapend. In de
jaren zeventig verkocht Amerika voor miljarden dollars aan wapens en
munitie aan de sjah.
Amerika
had aanvankelijk geen mening over de Iraans-Iraakse oorlog. Maar daarin
kwam verandering in 1982, toen Irak in de verdediging werd gedreven. Bang
voor een verlies van Irak ging Amerika Saddam direct en indirect steunen.
Zo stonden Reagan en zijn opvolger Bush allerlei wapentransacties met Irak
toe en speelde de Amerikaanse overheid Saddam satellietfoto's toe waarop
de Iraanse troepenbewegingen te volgen waren.
Wat
volgde is een van de vreemdste en meest beschamende avonturen uit de
recente geschiedenis. Een deel van de transacties verliep in het geheim:
zo verkochten Reagan en Bush helikopters en trucks aan Saddam via een
Amerikaans landbouwfonds en via 'derden'. Daarnaast kocht Irak onder meer
Amerikaanse trucks, helikopters, raketten, radarinstallaties, vliegtuigen,
landmijnen en clusterbommen in.
 Pijnlijker waren de leveranties van volgens het
internationale oorlogsrecht verboden toxines, gassen en bacteriën. Pas in
de nasleep van de Golfoorlog, in 1994, kwam aan het licht wat Amerikaanse
chemische bedrijven zoal aan Irak hadden geleverd, toen een Amerikaanse
senaatscomissie onderzoek deed naar mogelijke oorzaken van het
'Golfsyndroom': het complex van ziekten waaraan veel veteranen lijden.
Op de lijst die dat onderzoek opleverde stonden onder meer bacteriën die
miltvuur, botulisme, tetanus en de pest veroorzaken, plus nog diverse
andere ziekteverwekkers. De VS hadden de levering van dergelijke wapens
goedgekeurd omdat het om 'duaal gebruik' ging: de stoffen konden ook
worden gebruikt voor vreedzame toepassingen zoals de medicijnenindustrie
en de landbouw.
Amerika had beter kunnen weten, geven de ambtenaren die er destijds bij
betrokken waren achteraf toe. "We waren bezorgd. Als Irak de oorlog
met Iran zou verliezen, zou dat Saudi-Arabië en de rest van de Perzische
Golf hebben bedreigd", zegt oud-diplomaat David Newton. "Onze
hoop was dat Hoessein zich op de lange termijn verantwoordelijker zou
opstellen."
Superkanon
Niet Amerika, maar Frankrijk en Rusland waren Saddams belangrijkste
wapenleveranciers. Ook andere landen bewapenden Irak. Zo verkocht Engeland
onder meer raketonderdelen aan Saddam - plus de onderdelen van Saddams
omstreden en nooit voltooide 'superkanon'. Italië leverde marineschepen,
landmijnen en opmerkelijk genoeg ook nucleaire experts en benodigdheden
voor Saddams nucleaire programma. Volgens de analisten speelde zich in
Irak een heftige concurrentiestrijd af tussen vooral Amerikaanse en
Russische wapenleveranciers.
Intussen bracht het eigenzinnige gedrag van Saddam Amerika soms in
ernstige verlegenheid. Zo zette Saddam in de jaren 1984-1988 verscheidene
malen Amerikaans zenuwgas in tegen Iraanse troepen en, vanaf 1987, tegen
Noord-Iraakse Koerden. Het gas werd soms afgeschoten vanaf Amerikaanse
Bell-helikopters. Ondanks klachten van Amnesty International bleef
Amerika's officiële standpunt dat Irak een bevriende macht was. Nog in
december 1988 exporteerde het Amerikaanse chemieconcern Dow Chemicals voor
anderhalf miljoen dollar aan grondstoffen voor chemische wapens naar Irak
onder goedkeuring van het Amerikaanse ministerie van Handel.
Koeweit
 Aan
de vriendschap tussen Bush senior en Saddam kwam abrupt een einde in 1990,
toen Saddam Koeweit binnenviel. Aan de vooravond van die inval had Saddam
Amerika's ambassadeur, April Glasspie, ontboden en haar in een inmiddels
beroemd onderhoud verteld dat hij van plan was Koeweit binnen te vallen.
Glasspie liet Saddam hierop weten dat Amerika 'geen mening' had over de
kwestie. Dat voorval gaf achteraf voeding aan allerlei
samenzweringstheorieën: Amerika zou Irak bewust in de val hebben gelokt.
Waarschijnlijker is dat er sprake was van een misverstand. Saddam zou de
situatie verkeerd hebben ingeschat, en ambassadeur Glasspie zou niet
hebben verwacht dat Saddam van plan was Koeweit met veel wapengekletter
onder de voet te lopen.
Tegen het einde van de Golfoorlog zou de dubieuze relatie tussen Amerika
en Irak nogmaals opspelen. Toen Amerika de macht van het Iraakse leger had
gebroken en de geallieerde troepen op het punt stonden Saddams leger de
genadeklap toe te brengen, gaf Bush senior bevel de aanvallen te staken.
Historici nemen aan dat Bush Saddam bewust in het zadel heeft willen
houden: beter een verslagen Saddam dan een machtsvacuüm waaruit misschien
een nieuwe Ayatollah opduikt.
Dossiers
 Nu
een nieuwe Amerikaans-Iraakse oorlog dichterbij komt, speelt de kwestie
van de wapenleveranties weer op. Zo beloofden de VN-inspecteurs op verzoek
van de Amerikaanse wapenindustrie de leveranciers van de Iraakse wapens
niet openbaar te maken. De dossiers met wapenprogramma's die Irak
afgelopen december overhandigde aan de Verenigde Naties moeten overzichten
bevatten van de Amerikaanse bedrijven waarmee Saddam zaken heeft gedaan.
|
