Het conflict met Irak in vraag en antwoord

Irak is al verslagen in de Golfoorlog. Waarom een tweede aanval?

In Washington hebben ze spijt als haren op hun hoofd dat ze na de Golfoorlog in 1991 Saddam Hoessein in Bagdad hebben laten zitten. Saddam Hussein was aangeschoten wild en het was een kwestie van tijd voordat de binnenlandse oppositie met hem zou afrekenen, zo dacht president Bush senior destijds. Mis. De oppositie was en is hopeloos verdeeld en Saddam taaier dan verwacht.

De VS hoopte Saddam te kunnen isoleren. VN-wapeninspecteurs moesten erop toezien dat Irak geen massavernietigingswapens ontwikkelde en opnieuw een militaire bedreiging zou vormen. Maar Saddam schopte de VN-ers het land uit en nam de herbewapening energiek ter hand. Irak was niet vleugellam en bleef een gevaar voor de regio. De 'containmentpoltiek' van president Clinton had gefaald.

Waarom wil de VS juist nu afrekenen met Saddam Hussein?

Met de verkiezing van Bush junior werd alles anders. De zoon liet van meet af aan blijken dat hij het onvoltooide karwei van zijn vader wilde afmaken. Met vice-president Cheney, minister van Buitenlandse zaken Powell en minister van Defensie Rumsfeld verzamelde hij mensen om zich heen die in de Golfoorlog ook al een prominente rol speelden en die ook nog een appeltje met Saddam te schillen hadden.

De aanslagen van 11 september brachten de zaak in een stroomversnelling. De Amerikaanse buitenlandse politiek werd assertiever. In de strijd tegen de terreur werden gevaarlijke mondiale ontwikkelingen niet meer op hun beloop gelaten, maar bij de horens gevat. Met Iran en Noord-Korea behoorde Irak volgens Bush tot de 'as van het kwaad', en dat kwaad dient volgens de nieuwe Amerikaanse doctrine bestreden te worden.

Hoe past een aanval op Irak in de strijd tegen de terreur?

Bush en de zijnen weten het zeker. Het regime in Bagdad onderhoudt nauwe banden met het al-Qaeda-netwerk van Osama bin Laden. Een probleem is echter dat hij daarvoor geen sluitende bewijzen op tafel kan leggen. Niet dat de VS vindt dat die nodig zijn. De strijd tegen de terreur beperkt zich niet tot terrorismebestrijding.

Alle regimes die volgens Washington een bedreigingen vormen voor de wereldvrede in het algemeen en de veiligheid van de VS in het bijzonder dienen aan te worden gepakt. Als prominent onderdeel van de 'as van het kwaad' geldt dat bij uitstek voor Irak.

Komt er een internationale coalitie of klaart de VS de klus alleen?

Het liefst trekt de VS, zoals in de Golfoorlog en recentelijk in Afghanistan, met een aantal bondgenoten ten strijde. Maar niet noodzakelijkerwijs. Blijft een VN-mandaat uit, dan doen de Amerikanen het alleen. Bush' trouwste bondgenoot is de Britse premier Blair. De overige leden van de VN-Veiligheidsraad, Rusland, Frankrijk en China hebben grote bezwaren tegen een militaire actie. Zij willen eerst de wapeninspecteurs weer aan het werk zetten.

Duitsland heeft laten weten onder geen beding, ook niet onder VN-vlag, deel te nemen aan een militaire operatie. Nederland zit meer op de lijn van de Amerikanen en Britten: voor een eventuele aanval op Irak is een VN-mandaat wenselijk, maar niet noodzakelijk.

Saddam is verslagen. Wie moet de macht in Bagdad overnemen?

De Iraakse oppositie, grotendeels in ballingschap, is altijd versnipperd en hopeloos verdeeld geweest. Op aandringen van de VS is de laatste tijd sprake van toenadering tussen de verschillende groeperingen. Zij hebben zich verenigd in het Iraakse Nationale Congres, dat kan rekenen op steun van Washington. Bush hoopt dat deze oppositie, die tot voor kort als "zijden pakken en Rolex-dragende" nietsnutten werd afgedaan, een democratisch alternatief wordt voor Saddam.

Waar ook rekening mee gehouden moet worden is dat na Saddam een ander militair bewind met een nieuwe sterke man de teugels overneemt. Als dat regime zich schikt naar de internationale rechtsorde en de internationale verplichtingen nakomen, lijkt de VS met deze ondemocratische variant te kunnen leven. Vriendschappelijke betrekkingen met het nieuwe Iraakse leiderschap is belangrijk voor de VS, met het oog op de Iraakse olie.

Juist vanwege die olie is het ronduit ongewenst is dat het land na de val van Saddam uiteenvalt. Geheel ondenkbaar is dat niet, omdat de Koerdische minderheid in het noorden en de Sji'ieten in het zuiden een machtsvacuüm aan kunnen grijpen om zich van het juk van de soennitische meerderheid te bevrijden.