|
 "De Irakezen
zijn een verdeeld en meedogenloos volk. Irak is een van de moeilijkste landen
om te regeren." De moderne geschiedenis van Irak in ogenschouw nemend,
is deze uitspraak van een voormalige chef van de Iraakse geheime dienst een
waarheid als een koe. De twintigste eeuw in Irak wordt gekenmerkt door een
aaneenschakeling van voortdurende binnenlandse en buitenlandse conflicten.
Nadat Britse troepen in de Eerste Wereldoorlog de Turken, bondgenoten van de
Duitse keizer, uit Irak verdreven hadden, wordt het land in 1920 onder Brits
mandaat gesteld. Onder het Britse toezicht laat Faisal ibn-Hussein zich in
1922 tot koning kronen. Als Londen in 1930 zijn handen van Irak aftrekt,
breekt een lange periode van instabiliteit en etnische en religieuze
spanningen aan, die zal voorduren tot het einde van de monarchie in 1958. De
minderheid van de bevolking bestaat uit soennitische moslims, die de
sji'itische en Koerdische meerderheid systematisch discrimineert; een
constante in de Iraakse geschiedenis die tot op de dag van vandaag
voortduurt.
Republiek
Een militaire coup onder leiding van generaal Abdul Qasim maakt op 14 juli
1958 een einde aan de monarchie. De koning en de sterke man achter de
schermen Noeri al-Said worden vermoord en Irak wordt een republiek. De
militaire leiders zoeken toenadering tot de Sovjet-Unie; in de decennia die
volgen, wordt een hechte band gesmeed tussen de Iraakse leiders en het
Kremlin.
 Mede onder invloed
van de Sovjet-Unie wint de pan-arabische socialistische Baath-partij aan
invloed. In 1963 zit de partij achter een nieuwe coup. De radicale vleugel
van de partij, met de jonge Saddam Hussein in de gelederen, krijgt de
overhand. In 1968 volgt een nieuwe staatsgreep en Achmede Hassan al-Bakr
wordt president. Zijn neef Saddam Hussein wordt zijn rechterhand.
|
|
1969
|
Saddam Hussein wordt benoemd tot
vice-voorzitter van de Revolutionaire Commandoraad (RCC). Hij laat uit
onvrede over de Arabische nederlagen in de Zesdaagse Oorlog 14 vermoedelijke
samenzweerders publiekelijk ophangen.
|
|
1975
|
Op de OPEC-conferentie in Algiers sluiten
Irak en Iran een verdrag waarin Irak zich neerlegt bij de Iraanse bezetting
van een aantal eilandjes in de Golf. Ook krijgt Iran vrije doorvaart door de
Sjat-el-Arab en belooft in ruil daarvoor de Koerdische rebellen in Noord-Irak
niet langer te steunen.
|
|
1979
|
President Al-Bakr treedt af en wordt
opgevolgd door vice-president Saddam Hussein. Hij executeert direct een derde
van de RCC en ook tientallen leden van de Baathpartij worden vermoord.
|
|
1980-
1988
|
De eerste Golfoorlog tussen Iran en Irak
In september verklaart Irak Iran de oorlog en valt met een grote legermacht
de Iraanse provincie Khyuzistan, met de belangrijkste olievelden, binnen. De
dag erna voert Irak aanslagen uit op Iraanse luchtbases. Iran reageert met
aanslagen op Iraakse militaire en economische doelen.
Aanleiding voor de oorlog is dat Irak zich bedreigd voelt door de sji'itische
revolutie in buurland Iran. Irak eist onder meer dat Iran zich terugtrekt van
de Golf-eilandjes, dat het verdrag van Algiers (1975) wordt herzien en dat
Iran zich niet mengt in binnenlandse aangelegenheden van Arabische staten.
Tijdens de oorlog herstelt Irak de diplomatieke betrekkingen met de VS, dat
Saddams bewind hulp toezegt. Irak krijgt verder wapens van Frankrijk en de
Sovjet-Unie.
|
|
1987
|
De Veiligheidsraad van de VN vaardigt resolutie 598 uit,
waarin wordt opgeroepen tot een onmiddellijk staakt-het-vuren. Irak aanvaardt
de resolutie, maar Iran legt hem naast zich neer.
|
|
1988
|
Irak zet chemische wapens in tegen Koerden in de stad
Halabjah.
Op 20 augustus wordt toch een staakt-het-vuren van kracht. De VN houdt
toezicht op de naleving ervan. De oorlog heeft aan 1 miljoen militairen het
leven gekost.
|
|
1990-1991
|
De
tweede Golfoorlog: Irak valt Koeweit binnen
Op
27 februari is Koeweit bevrijd. Een week later accepteert Irak een door de VN
opgesteld staakt-het-vuren. Het vredesverdrag wordt eind maart getekend. Irak
stemt in met VN-inspecties en belooft de ontwikkeling massavernietingswapens
te staken. Alle chemische en en biologische wapens moeten worden vernietigd,
evenals de lange-afstandsraketten.
|
|
1992
|
VS-bommenwerpers beschieten Iraakse
gevechtsvliegtuigen die opereren ten zuiden van de 32e breedtegraad. Dat is
de Iraakse luchtmacht krachtens de vredesbepalingen verboden.
|
|
1993
|
Op 27 juni voert de VS een raketaanval uit
op het hoofdkwartier van de Iraakse geheime dienst in Bagdad als vergelding
voor een Iraaks plan om president Bush te vermoorden tijdens zijn bezoek aan
Koeweit.
|
|
1995
|
Irak mag de olie-export hervatten om de
hongerende bevolking tegenmoet te komen: de olie-voor-voedsel resolutie.
Saddam Hussein organiseert op 15 oktober een referendum waarin hij
toestemming vraagt, en krijgt, om nog zeven jaar als president aan te
blijven.
|
|
1996
|
In februari aanvaardt Irak de olie-voor-voedsel
resolutie. Irak kan voor twee miljard dollar exporteren. Van de opbrengst is
45 procent bestemd voor voedsel en medicijnen, 30 procent voor
herstelbetalingen aan Koeweit, 15 procent voor hulpgoederen voor de Koerden
en 10 procent voor de financiering van de Unscom-inspectieteams. Vanaf
december wordt de resolutie ook echt uitgevoerd.
In augustus trekken Iraakse troepen ten strijde de Koerdische bevolking in
het noorden. De VS reageert met raketaanvallen en breidt de no-fly zone uit
tot de 33e breedtegraad.
|
|
1997
|
In oktober zet Saddam Hussein de
Amerikaanse leden van de 'Special commission to oversee the destruction of
Iraq's weapons of mass destruction' (Unscom) van de VN het land uit. Na
Russische bemiddeling is Irak een maand later bereid VS-deelname aan Unscom
weer toe te staan, maar hier komt in praktijk niets van terecht.
|
|
1998
|
Een nieuwe crisis ontstaat als Irak
verklaart volledig ontwapend te zijn en de samenwerking met Unscom opzegt.
Volgens Irak is een disproportioneel deel van de inspecteurs van Britse en
Amerikaanse afkomst en het gehele team wordt de toegang tot presidentiele
gebouwen ontzegd. Op 16 december lanceren de VS en Groot-Brittannië de
operatie Desert Fox met honderden nachtelijke luchtaanvallen op Iraakse
militaire bases teneinde chemische, biologische en kernwapens te vernietigen.
|
|
1999
|
Op 17 december komt de VN met een nieuwe
resolutie. Bepaalde sancties worden opgeschort als Irak een nieuw
inspectieteam, Unmovic (United Nations monitoring, verification and
inspection committee), toelaat. Irak verwerpt de resolutie.
|
|
2000
|
In augustus gaat het vliegveld van Bagdad
weer open voor de internationele luchtvaart. Aanvankelijk worden alleen
humanitaire vluchten uitgevoerd. In oktober volgen ook passagiersvluchten, de
eerste sinds de tweede Golfoorlog.
In november verwerpt Irak nieuwe voorstellen tot wapeninspecties.
|
|
2001
|
Irak sluit vrijhandelsverdragen met een aantal buurlanden. De
treinverbinding met Turkije wordt heropend.
In februari voeren de VS en Groot-Brittannië bombardementen op Iraakse
luchtafweersystemen. Internationale steun voor de actie ontbreekt.
|
|
2002
|
In januari wordt voor het eerst sinds 1992 een VN-diplomaat
uitgenodigd om Irak te bezoeken. Het is voorzitter Hans Blix van Unmovic.
In augustus nodigt Irak Blix uit om te praten over de hervatting van de
wapencontroles. Eerder al probeerde de VN Irak over te halen wapeninspecteurs
weer toe te laten, maar toen werd dat geweigerd.
In september stemt Saddam in met de onvoorwaardelijke terugkeer van
wapeninspecteurs.
|
